“Sidee xogtayada u ilaalisaa?” Nidaamkaaga backup-ka

Hay'ad kasta oo halkan ah ugu yaraan hal mar xog ayay lumisay: laptop laga xaday gaadhi Muqdisho, server ay dishay koronto-kordhin Hargeysa, sarkaal maaliyadeed oo si khalad ah fool tirtiray, ransomware ka timid email been ah. Sidaas darteed guddigu wuxuu weydiiyaa: sidee xogtayada u ilaalin lahayd? Waxay qiimeeyaan caadooyin iyo nidaam, ee ma aha alaab. “Antivirus ayaan haysannaa” waa jawaabta ugu daciifsan ee aad bixin karto.

• Backup-yo xeer leh: 3-2-1 waa fudud in la xasuusto lana sheego: saddex nuqul, laba nooc oo kaydin ah oo kala duwan, mid meel kale ama cloud-ka lagu hayo. Sheeg inta jeer (habeen kasta xogta maaliyadda iyo HR, usbuuc kasta inta kale).
• Tijaabi restore-ka: backup aan cidina dib u soo celin waa rajo, ee ma aha backup. Sheeg inaad bil kasta hal fool dib u soo celiso oo taariikhda diiwaan ku qorto.
• Gelitaan ku xidhan xilka: qof kastaa wuxuu helaa waxa shaqadiisu u baahan tahay oo keliya. Awoodda admin IT oo keliya, fool waax kasta oo shared drive-ka ah, akoonnadana la xidho maalinta qof ka tago.
• Akoonnada: furayaal sir ah oo adag oo kala duwan, gelitaan laba-tallaabo ah email-ka, nidaamyada maaliyadda iyo bogga Facebook, iyo password manager ama xaashi qufulan halkii fariin WhatsApp ah.
• Cusboonaysiin iyo antivirus: Windows iyo browser-yada la cusboonaysiiyey, antivirus shidan, USB-yada la baadho. Kani waa heerka ugu hooseeya, ee ma aha kan ugu sarreeya.
• Dadka: fadhi 20 daqiiqo ah oo shaqaalaha lagu baro email-lada iyo wicitaannada beenta ah, sababtoo ah weerarrada badankood waxay ku bilaabmaan qof wax gujiya.

Faahfaahinta halkan ayaa jawaabta ka dhigta mid dhab ah: koronto go'a iyo kordha, sidaas darteed UPS iyo surge protector server-ka; laptop-yo goobaha u safra, sidaas darteed sirtayn diskiga oo dhan ah (BitLocker) iyo qufulka shaashadda; internet go'a, sidaas darteed backup-yo iskood dib u bilaabma, iyo nuqul labaad oo disk dibadeed ah oo khasnadda lagu hayo, ee ma aha khaanadda server-ka ku xigta.