Arday ayaa dugsiga ka maqnaanaya: maxaad sameysaa?

Su'aalaha xaaladeed ee ku saabsan ilmo maqan, ilmo nabro leh ama waalid cadhaysan waa meesha guddiyada waxbarashadu ku kala saaraan macallimiinta iyo dadka cashar dhigi kara. Saddex shay ayay isku mar qiimeeyaan: ma taqaannaa xeerarka ilaalinta carruurta, ilmaha ma dhexda ku haysaa, mana isticmaashaa dadka kugu wareegsan, maamulaha dugsiga, waalidiinta iyo Guddiga Waxbarashada Bulshada, intii aad keligaa wax qaban lahayd.

• Garo xeerka anshaxa iyo siyaasadda ilaalinta carruurta ee dugsiga ama NGO-da, oo sheeg inaad mid saxiixday xilkaagii hore.
• Ciqaab jireed ma jirto, bahdil ma jiro, taabasho cadho ah ma jirto. Edbin togan waxay la macno tahay xeerar, ammaan, eray gaar ah iyo cawaaqib caddaalad ah oo horay loo yaqaan.
• Weligaa ilmo albaab xiran ha kula joogin keligiin; albaabka fur ama qof weyn oo kale ha idin arko.
• Haddii ilmo wax kuu sheego ama aad aragto calaamado waxyeello: si deggan u dhageyso, ha ballanqaadin inaad qarsanayso, ilmaha faahfaahin ha weydiin, qor waxa aad aragtay ama maqashay, oo isla maalintaas u gudbi qofka dugsigu u xilsaaray ilaalinta carruurta. Adigu waad soo sheegtaa; ma baadho.
• Qarsoodi ka dhig: qolka macallimiinta maya, WhatsApp maya, ardayda fasalka ilmaha maya.

1. 1Goor hore dareen: laba maalmood oo maqan ka dib, ee ma aha laba toddobaad. Diiwaan xaadirin oo aad dhab ahaan akhrido waa qalabka koowaad.
2. 2Ilmaha si naxariis leh oo gaar ah ula hadal, albaabka furan: ma jirtaa sabab guriga, dugsiga ama jidka ah? Jawaabaha caadiga ah: shaqada guriga ama dukaanka qoyska, lacag la'aan lacagta dugsiga ama dharka, caadada iyo musqul la'aan, cagajugleyn, guur hore oo la qorsheynayo, jid aan ammaan ahayn.
3. 3Toddobaadka gudahiisa waalidka la xiriir, taleefan ama booqasho guri oo aad la socoto macallin kale ama xubin CEC ah. Ku bilow wax wanaagsan oo ilmaha ku saabsan, kadibna weydii, kadibna hal tallaabo isku raaca.
4. 4Maamulaha dugsiga iyo CEC-da soo geli marka sababtu kaa weyn tahay: lacagta dugsiga waa laga cafiyi karaa, xafaayado waa la keeni karaa, jid waa la ammaan-gelin karaa. Haddii sababtu tahay guur, rabshad ama shaqo ilmaha waxyeelaysa, waxay u gudubtaa qofka loo xilsaaray sidii kiis ilaalin.
5. 5Laba toddobaad ka dib la soco, oo ilmaha u sheeg inaad ku faraxsan tahay soo-noqoshadiisa.